Zakopane

---

Die Hohe Tatra nebst den wichtigsten Touren in den Westkarpathen von Dr. A. Otto. Siebente, neu bearbeitete Auflage. Mit fünf Karten. Berlin 1909-1910. Albert Goldschmidt.

Do Kuźnic przez wieś Zakopane – podróż powozem
Czas przejazdu: 2 godziny. Opłata: 4–5 koron austro-węgierskich.

Droga powozowa wiedzie początkowo na wschód, a następnie ku północy, do wsi Zakopane (wymawia się: Sakopane), położonej na wysokości od 837 do 1002 metrów n.p.m.

Hotele:

• Stamary, ul. Marszałkowska, 56 pokoi, ceny od 3 do 5 K, wyżywienie 8–15 K; hotel wykwintny, z dużym parkiem, otwarty przez cały rok.
• Morskie Oko, ul. Krupówki 30, 50 pokoi, ceny 2–10 K, z salą teatralną i balową, dom I kategorii.
• Warszawski, ul. Bingu, 27 pokoi, 2–12 K.
• Karpowicz, ul. Krupówki 46, 40 pokoi, 1,60–8 K; sala turystyczna na 17 osób, nocleg 1,50 K.
• Turystów, ul. Zamoyskiego 4, 24 pokoje, 3–5 K, wyżywienie 6–8 K.
• Pod Giewontem, ul. Nowotarska, róg Krupówek, 30 pokoi, 1,50–4 K.
• Staszeczkówka, ul. Krupówki 11, 30 pokoi, 2–6 K, wyżywienie 6–8 K.
• Centralny, ul. Krupówki, róg ul. Bingu, 20 pokoi, 2–10 K; bez restauracji.

Pensjonaty:

• Podlasie, Krupówki 64, 20 pokoi.
• Hygiea, Krupówki 54, 20 pokoi.
• Villa Gerlach, Krupówki 17, ceny 2–5 K, śniadanie 60 halerzy, obiad 2 ½ K, całodzienne utrzymanie 6–9 K.
• Villa Gentiana, ul. Chałubińskiego; oraz liczne inne, których wykaz dostępny jest w biurze Stacji Klimatycznej.

Ceny generalnie umiarkowane; pełne utrzymanie od 5 koron w górę dziennie. Wszystkie większe hotele i pensjonaty posiadają centralne ogrzewanie, wodociągi i kanalizację.

Restauracje: przy hotelach, ponadto „Dziadulski” przy dworcu, „Niklas” – Krupówki 20, „Wnuk” – ul. Kościeliska 20.

Poczta i telegraf, jak również dwie apteki znajdują się przy ulicach Krupówki i Kościeliskiej.

Zaopatrzenie na wycieczki: Spółka handlowa przy hotelu Morskie Oko oraz Fabian Stowik przy starym kościele.

Zakłady lecznicze: wodolecznictwo dra Chramca; sanatoria dra Dłuskiego i dra Hawranka.

Lekarze: dr Brzeziński, dr Czaplicki, dr Chramiec, dr Gaik, dr Nowotny (chirurg), dr Morawski (ginekolog), dr Januszkowski, dr Kraszewski, dr Wilczyński, dr Wieselmann, dr Żychoń, dr Wojczyński, dr Kołtowski (weterynarz).

Opłata klimatyczna (kurtaxa): na cały sezon – 1 osoba: 12 K, rodzina (od 3 osób): 30 K; przy krótszym pobycie niż 6 tygodni – tygodniowo: 2 lub 5 K; przy tylko dwutygodniowym pobycie – tygodniowo: 3 lub 6 K. Informacje o mieszkaniach, leczeniu itp. w Komisji Klimatycznej.

Zakopane jest wsią niezwykle rozległą, o długości 8 kilometrów i szerokości 6 kilometrów, zamieszkaną przez około 8000 dusz. Stacja kolejowa znajduje się przy ulicy Jagiellońskiej.

Pierwotnie była to uboga osada chłopska, lecz w ciągu ostatnich 30 lat, dzięki swemu przepięknemu położeniu, osłoniętemu od północnych wiatrów, Zakopane przekształciło się w wyborne letnisko, które co roku odwiedza ponad 13 000 gości.

Poszczególne części osady noszą własne nazwy. Centrum wsi stanowi okolica wokół starego i nowego kościoła, gdzie domy wzniesiono gęsto, w niemal miejskim stylu. Stąd rozchodzą się cztery główne drogi:
– na wschód ulica Nowotarska, prowadząca ku Nowemu Targowi i Chabówce,
– na zachód ulica Kościeliska,
– na południe ulica Kasprusie,
– na południowy wschód ulica Krupówki z przedłużeniem w ulicę Zamoyskiego.

Oprócz tego jest wiele bocznych uliczek, jak: Jagiellońska, Chramcówki, Przecznica, Chałubińskiego.
Przy tej ostatniej znajduje się godne odwiedzenia Muzeum Tatrzańskie, mieszczące 600 eksponatów etnograficznych oraz 2500 zoologicznych, a także zbiory mineralogiczne, geologiczne i ceramiczne. Przed gmachem stoi pomnik doktora Tytusa Chałubińskiego, założyciela placówki.

Letnicy zazwyczaj najmują niewielkie, parterowe domki na cały sezon, choć w licznych willach znaleźć można również lokale bardziej wykwintne: Villa Wanda, Villa Marya, Villa Liliana, Villa Warszawianka, Villa Orla i inne.

Najpiękniejsze wille prywatne, w stylu zakopiańskim, ulokowane są w lesie przy ulicach: Jagiellońskiej, Chramcówki, Zamoyskiego oraz Chałubińskiego.

Osobliwości Zakopanego:
W pobliżu nowego kościoła znajduje się Cesarsko-Królewska Szkoła Przemysłu Drzewnego (C. K. Szkoła zawodowa przemysłu drzewnego), którą szczególnie warto zwiedzić, szkoła koronkarska oraz kasyno Towarzystwa Tatrzańskiego, tzw. „Tatrahof”.
Na wzgórzu Ubocz – kościół ojców jezuitów, z którego rozciąga się wspaniały widok na Tatry. Warto też wspomnieć o budynku wodociągów, obsługującym 20-kilometrowy rurociąg ze źródlaną wodą.

Zakopane stanowi wyborny punkt wypadowy dla turystów. W biurze Towarzystwa Tatrzańskiego (Tatrahof – poza sezonem w Krakowie, ul. Kolejowa 4) można uzyskać wszelkie potrzebne informacje.

Członkowie Towarzystwa Tatrzańskiego korzystają z ulg w schroniskach oraz mają bezpłatny dostęp do czytelni w Tatrahofie. Składka roczna wynosi 6 K, wpisowe 2 K. (O przewodnikach patrz str. 14).

Zakopane zostało odkryte jako uzdrowisko klimatyczne przez dra Tytusa Chałubińskiego w roku 1873; od tej chwili datuje się jego rozkwit.

Pobudzający klimat podalpejski, obniżone ciśnienie atmosferyczne, chłodna temperatura, niska wilgotność i niezwykła czystość powietrza – wszystko to stanowi istotne czynniki lecznicze Zakopanego przy rozmaitych chorobach dróg oddechowych, a szczególnie w pierwszych stadiach gruźlicy. Równie skuteczne jest leczenie tutaj przy ogólnym osłabieniu krwi (anemii), nerwicach oraz w okresie rekonwalescencji.

Zakopane jest jedynym zimowym uzdrowiskiem w całych Tatrach północnych, które rozwija się na wzór szwajcarskiego Davos. Główne jego zalety w porze zimowej to: brak wiatrów, wyrównana temperatura, znaczna ilość nasłonecznienia, wolność od mgieł, trwała pokrywa śnieżna oraz łagodne przejście z jesieni do zimy i z zimy ku wiośnie.

Liczne strumienie przecinające zielone, leśne łąki Zakopanego łączą się nieco dalej na północ za Poroninem z potokiem Poroniec, tworząc wspólnie rzekę Biały Dunajec.

Od Zakopanego do Kuźnic jest 4 kilometry. Wejście do doliny Bystrej, w której położone są Kuźnice, ograniczone jest z lewej strony przez szczyt Nosal, z prawej zaś przez Krokiew.

Ceny za przejazdy z Zakopanego powozami (wózki chłopskie i dorożki):
– Do Kuźnic i Jaszczurówki:

• wóz chłopski, jednokonny: 1 korona 20 halerzy, dwukonny: 2 K
• fiakier, jednokonny: 1 K 80 h, dwukonny: 3 K

– Do Doliny Kościeliskiej (do restauracji) i z powrotem:

• wóz chłopski: 5 i 8 K
• fiakier: 7 i 12 K

– Do Morskiego Oka i z powrotem:

• wóz chłopski: 10 i 16 K
• fiakier: 14 i 20 K
• podróż tam i z powrotem w dwa dni:
  • wóz chłopski: 14 i 20 K
  • fiakier: 18 i 28 K

– Do Jaskini Bielskiej (Beier-Höhle) tylko w jedną stronę:

• wóz chłopski: 10 i 16 K
• fiakier: 15 i 24 K
• tam i z powrotem:
  • wóz chłopski: 12 i 18 K
  • fiakier: 18 i 27 K

– Do Cieplic Szmeksza (Schmecke):

• wóz chłopski: 20 i 30 K
• fiakier: 30 i 45 K

Biały Szczyt (Jagnięcy Szczyt), 2231 m

Biały Szczyt (Jagnięcy Szczyt), 2231 m
(Przewodnik I klasy: 8 koron)
Do Białego Stawu 3 godz., na szczyt 2½ godz., powrót krótszy.

Biały Szczyt został po raz pierwszy zdobyty przez profesora Koberta Townsona z Edynburga wraz z myśliwym kozic Hansiem Grossem dnia 9 sierpnia 1793 r.; zeszli przez grań Schmekmengrat do Przełęczy pod Kopą. Mimo że wśród turystów jest mało znany, zdecydowanie zasługuje na odwiedziny ze względu na wspaniałą panoramę.

W Javorinie zwany jest Płocką Turnią (Pflocksee-Spitze), a wśród Polaków – Jagnięcym Szczytem.

Od Białego Stawu należy przejść jeszcze kawałek w głąb doliny, następnie w lewo na środkowy grzbiet prowadzący ku szczytowi. Tutaj zaczynają się czerwone znaki. Po godzinie dociera się do ostatniego źródła wody. Na szczyt z Białego Stawu prowadzi szlak w ciągu 2½ godziny. Istnieje spora szansa na spotkanie kozic.

Widok ze szczytu jest wspaniały: głęboko w dole widać Turnię Karbunkułową nad Zielonym, Botowym i Błękitnym Stawem; za nią wznosi się Hunsdorfski Szczyt; po prawej, w tym samym paśmie, widoczny jest Kieżmarski Szczyt, szeroko rozłożony Łomnica, ostry Jaskółczy Szczyt (północny sąsiad), poszarpana grań Zielonego Szczytu, Czerwona Turnia, za nią Lodowa Przełęcz i Lodowy Szczyt, dalej: Gerlach, Rysy, Krywań, Świnica, pasmo Wołoszyna (tatrzański grzbiet polski), a za nim Tatry Liptowskie oraz Beskid Żywiecki.

U stóp rozciąga się Dolina Jaworowa z Płockim Stawem i Jaworzyną, dalej aż po równinę galicyjską w stronę Nowego Targu. Po prawej od Jaworzyny wznoszą się Murań, Nowy Wierch, Hawrań i Gerlachowski Szczyt, dalej widoczne są polany i hale Weidau z ich zielonymi łąkami, nad którymi wznoszą się Pieniny z łatwo rozpoznawalną, pięciowierzchołkową Górą Koroną. W oddali, w Popradzkiej Dolinie, widoczne jest Zamek Lubowla. Widać też 16 mniejszych stawów.

Zejście południową granią prowadzi po łatwo dostępnych występach skalnych i stromych trawiastych stokach; w kilku miejscach konieczna ostrożność. W punkcie, gdzie grań przechodzi w wyraźne obniżenie ku Dolinie Czerwonego Stawu, należy przekroczyć krótki próg skalny, po czym zejść ścieżką pasterską – czasami również przez śnieg – do Żółtego Stawu (1 godz. od szczytu); następnie przez rumowisko granitowe do zagłębienia kotła z kolejnym małym jeziorkiem i obok kilku zbiorników wodnych aż do potoku w pobliżu Białego Stawu (1 godz.). Możliwy powrót także przez Zielony Staw.

Najłatwiejsze wejście prowadzi od Zielonego Stawu, ponieważ sekcja Kieżmark Węgierskiego Towarzystwa Turystycznego zbudowała nowy szlak. Początkowo biegnie on na północ od Schroniska im. Friedricha, osiąga w zakosach wysokość Czerwonego Stawu, w pobliżu Błękitnego Stawu skręca na zachód, pnie się serpentynami na grzbiet i biegnie nim dalej na północny wschód, przeważnie po północnej stronie głównej grani – trasa ta jest bardzo godna polecenia.

Od Płockiego Stawu Biały Szczyt został po raz pierwszy zdobyty przez profesora Martina Rotha z dwoma towarzyszami w lipcu 1858 roku.

Dnia 23 września 1901 r. Janusz v. Chmielowski z kilkoma towarzyszami wszedł na Biały Szczyt od strony Przełęczy pod Kopą. Wędrowali bezpośrednio granią aż krótko pod szczyt, gdzie zeszli w prawo (na NW), by przez bardzo stromą rynnę, odznaczającą się wyjątkową kruchością skały, dostać się na południowo-wschodnią grań. Stąd w kilka minut łatwe dojście na wierzchołek.

Ta trasa i żleb nazwane zostały imieniem słynnego zakopiańskiego przewodnika, który w 1910 r. zginął na północno-zachodniej ścianie Antoniny – Klimka Bachledy: Droga Klimka i Żleb Klimka (słow. Klimkowa droga, Klimków żleb). Jednakże bardziej zalecanym wariantem jest przejście granią aż na sam szczyt, gdyż na całej długości jest łatwa do pokonania.

Północno-wschodnią grań przeszli po raz pierwszy dr Karl Jordan i dr Karl Schwicker dnia 27 maja 1907 r., zaś nową trasę zejściową do Doliny Czerwonego Stawu wyznaczyli Julius i Roman Komarnicki 4 sierpnia tegoż roku.

Na grani odchodzącej na południowy wschód od Białego Szczytu wznosi się najwyższy z czterech wierzchołków – Kozia Turnia (Gemsen-Spitze), 2116 m, dawniej nazywana również Kozim Wierchem, przy czym sama Biała Turnia była również określana tym mianem.

Ks. Samuel Weber wszedł na nią od strony Białego Stawu dnia 4 września 1895 r., a profesor Martin Roth – od strony Czerwonego Stawu.

---

Wysokie Tatry zimą

Ulgowe bilety powrotne z Oderbergu, Wiednia i Budapesztu do Popradu-Felki lub Tatrzańskiej Łomnicy są wydawane także w sezonie zimowym, od 15 grudnia do końca lutego. Wagony bezpośrednie i sypialne – patrz str. 8. Kolej elektryczna z Popradu-Felki przez Szmeks (Smokowiec) do Weszterheimu i Tatrzańskiej Łomnicy kursuje wprawdzie rzadziej niż latem, ale mimo to w wystarczającej liczbie pociągów. Kolej zębata z Gsorby do jeziora Osorba (Szczyrbskiego) nie funkcjonuje.

Zimowe uzdrowiska Wysokich Tatr

Znane letniska po południowej stronie Wysokich Tatr są predestynowane do tego, by stać się uzdrowiskami zimowymi dzięki swoim warunkom klimatycznym. Klimat zimowy Tatr posiada dokładnie te same zalety co słynne zimowe stacje Davos i St. Moritz. Temperatura jest zawsze wyższa niż w miejscowościach w dolinie, jak Poprad, Kieżmark czy Igló (Spišská Nová Ves); różnice temperatur łagodzone są przez ochronę, jaką daje wysoka górska ściana przed wiatrami północnymi, oraz przez wpływ rozległych lasów. Bezwietrzność w strefie leśnej jest uderzająca, powietrze niemal całkowicie wolne od pyłu i zarazków. Mgły są niezwykle rzadkie — styczeń, według wieloletnich obserwacji z Nowego Smokowca, ma przeciętnie tylko 1,5 dnia mgły; zachmurzenie wynosi średnio 5,3, co oznacza, że niemal połowa nieba jest bezchmurna.

Najbardziej zaskakujące jest działanie promieni słonecznych, które przez cały dzień bez przeszkód padają na stoki tatrzańskie i dzięki ich nachyleniu działają ze szczególną siłą. Przenikają rzadkie powietrze tak intensywnie, że na otwartych przestrzeniach nie odczuwa się zimna. Podczas gdy w cieniu po północnej stronie hotelu w południe panuje 6°C mrozu, termometr po stronie południowej pokazuje 25°C ciepła. Goście zimowi niemal powszechnie spacerują od rana do wieczora bez płaszczy. Przeziębienia są praktycznie nieznane, ponieważ zapobiega im suche powietrze i wysoka insolacja (nasłonecznienie).

W Starym Smokowcu (Tátrafüred) sezon zimowy trwa od początku grudnia do końca marca. Grand Hotel (1020 m) został zbudowany z myślą o zimowym sezonie. Kuracjusze znajdują się pod stałą opieką lekarską (szczegóły patrz str. 95).

Nowy Smokowiec (Újtátrafüred) jest otwarty przez cały rok. Podczas gdy w Starym Smokowcu przeważają goście wypoczynkowi, Nowy Smokowiec to wyraźnie uzdrowisko. Chorzy jedzą posiłki według zaleceń lekarza w osobnej sali (szczegóły patrz str. 98).

Tátra-Otthon (Tatraheim), nowy kompleks 1 km przed Weszterheimem, również przystosowany jest do pobytu zimowego (szczegóły patrz str. 99).

Weszterheim (Tátraszéplak) także działa bez przerwy przez cały rok, gdyż jest odwiedzany przez kuracjuszy także zimą. Na sezon zimowy szczególnie polecane są Sanatorium oraz Willa Tivoli, które mogą pomieścić 200 gości (szczegóły patrz str. 99).

W Tatrzańskiej Łomnicy w sezonie zimowym, trwającym od 15 grudnia do końca lutego, otwierany jest Palace Hotel, który ze względu na swoją wspaniałą infrastrukturę dorównuje najlepszym hotelom zimowych kurortów szwajcarskich. Lekarz prowadzący kurację przebywa także zimą w Tatrzańskiej Łomnicy. Noclegi można też znaleźć w restauracji Heym (szczegóły patrz str. 212).

W Matlarenau (Matlárháza) zimą otwarta jest tylko willa Morgás. Droga do stacji kolejki elektrycznej i kolei w Tatrzańskiej Łomnicy jest zawsze utrzymywana przejezdna dla sań (szczegóły patrz str. 211).

Po północnej stronie Tatr Zakopane rozwinęło się w zimowy kurort pierwszej klasy. Klimat zimowy jest znakomity, opady są o połowę mniejsze niż latem, a pokrywa śnieżna trwała. Dzięki tym zaletom zimowy ruch turystyczny w Zakopanem jest bardzo intensywny i rozwija się bogate życie towarzyskie. Wybierając spośród wielu hoteli i pensjonatów, można zorganizować pobyt również w sposób oszczędny (szczegóły patrz str. 195).

Również w Jaszczurówce (str. 200) znajduje się duża willa przystosowana do pobytu zimowego. — We wsi Poronin (743 m), oddalonej o 7 km od Zakopanego, do dyspozycji zimowych gości jest 30 domów mieszkalnych, niektóre z nich bardzo wygodnie urządzone. — W położonej na wysokości 957 m wsi Bukowina, słynącej z wspaniałych widoków na Tatry, dostępnych jest 10 domów na wynajem zimowy; szczególnie polecana jest pensjonat Gadowski.

---

August Otto (ur. 28 września 1851 w Wambierzycach, zm. 15 lutego 1929 we Wrocławiu) – niemiecki taternik, turysta, autor przewodników i działacz turystyczny.

August Otto ukończył studia przyrodnicze na Uniwersytecie Wrocławskim, był nauczycielem języka niemieckiego, łaciny i matematyki w jednej z prywatnych wrocławskich szkół. W Tatry po raz pierwszy przybył w 1886 roku. Bywał w nich często aż do I wojny światowej, a potem jedynie raz w 1924 roku. W latach 1897–1907 uprawiał intensywnie taternictwo (zawsze z przewodnikami), dokonując m.in. szeregu pierwszych wejść (p. niżej).

W ramach swojej działalności turystycznej w Sekcji Śląskiej MKE corocznie organizował czterodniowe wycieczki w Tatry z Wrocławia. W tychże wycieczkach udział brali głównie Niemcy ze Śląska, ale także z Berlina czy innych niemieckich miast. August Otto miał duże zasługi przy budowie Śląskiego Domu w Dolinie Wielickiej.

W 1891 roku ukazało się pierwsze wydanie przewodnika jego autorstwa (Die Hohe Tatra). Do 1925 roku ten popularny przewodnik osiągnął ok. 10 wydań, później wydawany był anonimowo (jako Hohe Tatra). Przewodnik ten był zasadniczo przewodnikiem turystycznym, zawierał jednak nieco wiadomości z zakresu taternictwa. Do czasu opublikowania specjalistycznych przewodników taternickich autorstwa Janusza Chmielowskiego i Gyuli Komarnickiego książka używana była także przez wielu taterników. August Otto był także twórcą mapy turystycznej Tatry w skali 1:50 000, mapa ta była wznawiana kilkukrotnie w latach 1891–1911. Spod jego pióra wyszło również wiele tatrzańskich artykułów, które publikowane były w niemieckiej, spiskoniemieckiej i węgierskiej prasie turystycznej. W tychże artykułach pisał m.in. o taternictwie, historii Tatr i ich topografii.

Za zasługi na rzecz propagowania turystyki przyznano Augustowi Otto status honorowego członka MKE. W niemieckim i węgierskim nazewnictwie tatrzańskim uczczony został nazwą Dwoistej Turni (odpowiednio Ottospitze i Otto-Csúcs). Po jego śmierci w Tatrzańskiej Polance wystawiona została tablica pamiątkowa mu poświęcona.

Ważniejsze tatrzańskie osiągnięcia wspinaczkowe

[edytuj | edytuj kod]

• pierwsze wejście na Świstowy Szczyt, wraz z Johannem Hunsdorferem seniorem (1897)
• pierwsze wejście na Graniastą Turnię, wraz z Hunsdorferem seniorem (1897)
• pierwsze wejście na Litworowy Szczyt, wraz z Pavlem Čižákiem (1897)
• pierwsze wejście na Wielicki Szczyt, wraz z Pavlem Čižákiem (1897)
• uczestnik pierwszego wejścia Żlebem Karczmarza na Gerlach, wraz z Hansem Stabelerem i Ludwigiem Darmstädterem (1899)
• drugie wejście na Ponad Ogród Turnię (1903)
• pierwsze wejście na Złomiską Turnię, wraz z Johannem Breuerem (1907).

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]

• Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.