Wielkanocna zbrodnia w Górach Izerskich w 1946 roku.
W Poniedziałek Wielkanocny, 22 kwietnia 1946 roku, między Hejnicami a uzdrowiskiem Lázně Libverda, w czeskiej części Gór Izerskich, niedaleko granicy z Polską, zamordowano dwie niemieckie kuzynki: piętnastoletnią Ilse i osiemnastoletnią Doris Jesenské. Ofiary i ich towarzysze zostali zaatakowani przez grupę pięciu uzbrojonych czeskich chłopców, z których najmłodszy miał zaledwie jedenaście lat. Zbrodnia odsłania tragiczne oblicze powojennego pogranicza — miejsca, w którym koniec wojny nie oznaczał końca przemocy.
Banda czeskich chłopaków zabiła w wielkanocny poniedziałek 1946 roku dwie Niemki.
Morderstwo Ilse i Doris Jesenských wstrząsnęło regionem Frydlandu.
Pomniki dawnych tragedii znajdziemy na całym obszarze Gór Izerskich. Czasami przypominają ofiary wojny, wypadków lub zbrodni.
Czasami pojawia się pomnik, który się wyróżnia – tak jak w przypadku Wielkanocnej masakry, kiedy grupa czeskich chłopców, z których najmłodszy miał zaledwie jedenaście lat, wyruszyła z bronią w ręku „na Niemców”.
Wiosną 1946 roku Hejnice budziły się do życia. Pod górami zakwitały przebiśniegi, a brzozy okrywały się delikatną zielenią. Pierwsza powojenna wiosna nie przynosiła jednak ukojenia. W pamięci mieszkańców pozostawały aresztowania, grabieże i przemoc minionego roku, gdy do miasteczka wkroczyli członkowie czeskiej Gwardii Rewolucyjnej. Za murami dawnej fabryki Fritscha rozgrywały się dramaty, których pełnego przebiegu nigdy nie wyjaśniono.
Teraz trwały wysiedlenia. Niemieckie rodziny opuszczały domy, zostawiając dobytek i klucze, zabierając jedynie tyle, ile pozwolono im unieść. Ci, którzy jeszcze pozostali, nie wiedzieli, gdzie spędzą następną wiosnę.
Zbliżała się Wielkanoc. Dawniej dzieci wracały od miejscowych piekarzy i rzeźników z koszykami pełnymi przysmaków, a w świąteczny poniedziałek szukały jajek ukrytych przez rodziców. W tym roku świętowano ciszej, w cieniu żałoby i niepewności. W takim nastroju nadszedł poniedziałek 22 kwietnia — dzień, w którym Ilse Jesensky i jej kuzynka Doris wybrały się na spacer.
Co było powodem morderstwa?
Chłopięca głupota, nienawiść, która przeszła z czeskich rodziców na synów, a może pragnienie przygody? Tego już nikt się nie dowie.
Piętnastoletnia Ilse i jej osiemnastoletnia kuzynka Doris zostały zamordowane przez 18 letniego Czecha, Zdenka Macha.
Co wydarzyło się 22 kwietnia 1946 roku między miejscowościami Lázně Libverda i Hejnice na w Górach Izerskich.
Hejnice (Hainsdorf spokojna niegdyś wioska w Górach Izerskich
Hejnice położone są w w powiecie Liberec, tu w domu nr 295 mieszka Ernst Jesensky i jego żona Anna – Niemecy Sudeccy. Mają dwie piękne córki, starszą Ilsedore Marie. Według wszystkich dostępnych zeznań ta dziewczyna była niezwykle piękna. Miała długie blond włosy, niebieskie oczy, na swój wiek była bardzo dojrzała, a miejscowi młodzi mężczyźni – Czesi i Niemcy – mogli za nią biegać bez końca.
Druga córka, Ursula, była jeszcze mała, a jej narodziny tak wyczerpały matkę Annę, że u kobiety rozwinęła się gruźlica i zmarła przed końcem wojny.
Śmierć matki i żony całkowicie zdruzgotała rodzinę, ale Ernst starał się jak najbardziej uprzyjemnić życie dziewczynkom, chociaż sam bardzo rozpaczał – i zdawał sobie sprawę, że ich los nie będzie najlepszy.
Wysiedlenia Niemców z pogranicza zaczynały się i było tylko kwestią czasu, kiedy wezwą go do transportu. Piętnastoletnia Ilse w ogóle tego nie dopuszczała do siebie. W poniedziałek wielkanocny 1946 roku wyszła rano by odwiedzić swoją kuzynkę Doris Elfridę Jesenską. Ta mieszkała z rodziną w domu o numerze 279 naprzeciwko klasztoru. Kuzynki bardzo się lubiły i umówiły się, że po obiedzie pójdą na spacer z chłopcami. Ilse już z jednym chodziła – Doris miała ją kryć przed troskliwym ojcem.
Doris i Ilse wymknęły się z domu. Ilse była umówiona ze swoim chłopakiem, Walterem Schildem. Do Waltera dołączył jego przyjaciel, Herald Seidler. Napięta atmosfera nie sprzyjała spacerom niemieckich dzieci, mogło je spotkać wszystko, ale kto by się spodziewał, że za czwórką wyruszy grupa czeskich chłopców, właściwie jeszcze dzieci, z zamiarem zabicia ich wszystkich? Chyba nikt. A jednak.
Ledwo Ilse, Doris, Walter i Herald ruszyli w kierunku schroniska Jizerská chata koło Lázní Libverdy, nie zauważyli, że z okien warsztatu swojego brata obserwuje ich piętnastoletni Zdeněk Mach.
Pięciu chłopaków, którzy spotykali się w pobliskiej stodole i chodzili po okolicy w poszukiwaniu amunicji i nabojów. Mieli też broń. Skąd ją wzięli, nie wiadomo. Prawdopodobnie klasyczny powojenny łup, broń i amunicja walały się wtedy wszędzie. Najstarszym członkiem grupy był osiemnastoletni Vladimír Žižka (18 lat), który „dowodził” Otomarem Čápem (13kat), Jindřichem Řehákiem (13 lat), Čestmírem Reisnerem (11lat) i wspomnianym Zdeňkiem Machem (15 lat).
Tylko sobie trochę postrzelamy!
Ta piątka zebrała się w stodole i oglądała nowe znaleziska, broń i amunicję. W pełni naładowany pistolet miał Žižka, Mach też zdobył broń, ale miał tylko trzy naboje. Najmłodszy Čestmír też machał pistoletem, ale ten był zupełnie bez nabojów. Około czternastej piątka czeskich chłopaków wyruszyła na włóczęgę. Zdeněk Mach opowiadał kolegom: „Widziałem, jak szli ci Niemcy, a z nimi była i ona” – miał na myśli Ilse. Wiedział, że Žižka ma chrapkę na tę ładną Niemkę.
Na razie wygląda to jak całkiem zwyczajna wycieczka grupy chłopaków, w tamtych czasach powszechnie strzelano, odpalano amunicję, robiono niebezpieczne rzeczy. Niestety, na drodze rozbawionej grupy stanęły Doris, Ilse, Walter i Herald. A decyzja „gdzieś sobie postrzelać” nagle zmieniła się na „postrzelać do KOGOŚ”. Kto wie, co działo się w głowach do tej pory względnie normalnych chłopaków, łobuziaków, to tak, ale na pewno nie morderców.
Kiedy Niemcy zniknęli im w jednej z opuszczonych wiejskich budy używanych do składowania wszystkiego, przy polnej drodze wzdłuż lasu. Postanowili wywabić niemiecką młodzież na zewnątrz. Ze starej budy dobiegał iskrzący się dziewczęcy śmiech, radosne głosy, Ilse i Doris prawdopodobnie „przytulały się” tam z chłopcami, a Vladimírowi Žižce coś przeskoczyło w głowie. Prawdopodobnie był zazdrosny o Ilse, rolę mogła odegrać frustracja seksualna młodzieńca, który nie miał sukcesów u dziewcząt.
Faktem jest, że Žižka drżącym głosem rzucił do pozostałych: „A co gdybyśmy ich wystrzelali?” Pozostali zamilkli, ale po chwili Zdeněk Mach szybko dołączył do Žižki. „Mam lepszy pomysł. Zabijemy tych chłopaków i tę brzydką Doris. A na Ilse się po kolei zabawimy.” Ta decyzja, że Ilse zostanie zgwałcona przez całą grupę, została później potwierdzona przez prowadzących śledztwo funkcjonariuszy SNB (czechosłowacka milicja polityczna).
Chłopcy rzucili kamieniem w dach budy. Huk wywabił Niemców na zewnątrz. W tej chwili jakby Czechów opętało jakieś szaleństwo, przeskoczyła iskra, która spowodowała wybuch niezmiernej przemocy i nienawiści. Nawet specjaliści z dziedziny psychiatrii nie wiedzieli później, jak to opisać. Psychoza tłumu? Fanatyzm, którym najstarszy „zaraził” pozostałych? „Hende hóch!” wyśmiewał się z niemieckiej grupy Mach i mierzył do nich z pistoletu, podczas gdy pozostali gorączkowo ich przeszukiwali.
„Gdzie są dziewczyny?” krzyczał do Waltera i Heralda mały Čestmír. Dziewczyny bowiem zobaczyły, że będzie źle i wyszły dziurą w tylnej ścianie budy. Natychmiast jednak je znaleźli i zawlekli do kolegów. Wtedy podobno zupełnie oszalał najmłodszy Čestmír. Zaczął bić je po twarzach, śmiał się, podskakiwał, tłukł je, ciągnął dziewczyny za włosy. „Chciał w swoim młodym wieku zdobyć szacunek” – zgodzili się specjaliści co do naprawdę dziwnego zachowania jedenastoletniego dziecka. Szykanowanie grupy niemieckiej młodzieży nasilało się.
Podżeganie i zachęcanie do dokonania morderstwa stawało się coraz bardziej natarczywe. Žižka i Mach kłócili się, kto kogo zastrzeli. „Każdy jednego” – zdecydował Žižka. „Nie umiesz liczyć? Jest nas pięciu! Dla jednego z nas nie wystarczy!” – słuchali z wytrzeszczonymi oczami kłótni swoich przyszłych katów Niemcy, którzy po prostu nie mogli w to uwierzyć. Nic dziwnego. Przecież wszystkich znali, byli z jednego regionu.
Zdeněk Mach nie chciał już się kłócić, próbował wyrwać w pełni naładowany pistolet Vladimíra Žižki. Podczas szarpaniny o broń padł strzał. Strzał jakby był też detonatorem w głowie Zdenka Macha.
Piętnastoletniego chłopca opanowała furia. Zaczął bez opamiętania strzelać z pistoletu na oślep. Walter, Herald, Ilse i Doris natychmiast upadli na ziemię. Kiedy czescy młodzieńcy zobaczyli dzieło zniszczenia, rozbiegli się po okolicy. Doris Jesenská zginęła od razu, Walter był ciężko ranny, pozostał nieprzytomny, Herald leżał i nie ruszał się – udawał martwego. Ilse dostała kulę, ale przeżyła. Na razie. Ponieważ najgorsze dopiero miało nadejść.
Jak to bywa, ciekawość jest silna i nieszczęsne miejsce zbrodni przyciągało chłopców jak magnes. Stopniowo wracali tam, każdy sam lub w parach. Pierwszy dotarł najmłodszy Čestmír. Oglądał ciała, kiedy za rękę chwyciła go ciężko ranna Ilse. „Proszę cię. Proszę. Pomóż mi. Pomóż mi do domu…” – mówiła jedenastoletniemu chłopcu po czesku. Čestmír Reisner odrzucił rękę dziewczyny, ponieważ zauważył, że brakuje jednego z rannych chłopców.
„Brakuje go! Uciekł! Ten drań… Szybko! Za nim!” – zwoływał resztę grupy. Čáp z Řehákiem ruszyli w pogoń za Heraldem, który pobiegł po pomoc w kierunku Lázní Libverdy. Žižka z kolei „dobił” Waltera, który podnosił się z ziemi – bez litości strzelił chłopcu w kręgosłup.
Walter ponownie upadł na ziemię, a Žižka pobiegł gonić uciekającego Heralda. Kiedy dołączył do swojej grupy, wszyscy drgnęli – rozległ się kolejny strzał, a chwilę potem przybiegł Zdeněk Mach. Był dumny, czerwony na twarzy, uśmiechał się. I pochwalił się: „Ja tam wróciłem. A ONA mnie prosiła, ta… prosiła i płakała, żebym ją zaprowadził do domu!” – wrzeszczał wściekle.
„Mnie też!” – podgrzał atmosferę Čestmír. „No tak, ale ja… Ja to zrobiłem!” – bił się w pierś dumnie Mach. Piętnastoletni czeski chłopak dobił Ilse bez żadnej litości, strzelając w tył głowy.
Ranny Walter z ostatnich sił doczołgał się do gospodarstwa w Libverdzie, gdzie wezwano dla niego lekarza. Herald dobiegł chwilę później, był w absolutnym szoku. Przerażeni ludzie słuchali wzburzonej niemczyzny i nie mogli w to uwierzyć. O całej niewiarygodnej masakrze poinformowano SNB w Hejnicach, funkcjonariusze szybko przewieźli obu chłopców do szpitala we Frydlandzie. Straszne zadanie przypadło kolejnym funkcjonariuszom – musieli powiadomić Jesenských, że Doris i Ilse nie żyją.
Ludzie z Lázní Libverda i Hejnic stali przed domami i gorączkowo dyskutowali, nikt z nich czegoś takiego nie pamiętał. Kiedy Herald krótko wymienił rozpoznanych morderców, z okna w hejnickiej dzielnicy Skřivánek wyglądała też pani Machová. „Coś się dzieje, idą tu w mundurach…” – zawołała do syna. W tym momencie rozległ się strzał. Zdeněk Mach w swoim pokoju strzelił sobie głowę.
Žižkę został zatrzymany, Reisner, Čáp i Řehák umówili się i wszystko zwalą na samobójcę Macha. „To on, to on to zrobił. Mówiliśmy mu, żeby tego nie robił. Dlatego się zastrzelił! Tchórz!” – mówili gorączkowo psychicznie zaburzeni chłopcy. Niezrozumiała i niepotrzebna śmierć dwóch zupełnie niewinnych dziewcząt wstrząsnęła całym regionem, a atmosfera była więcej niż napięta.
Zakrwawiona sukienka i płaszcz martwej córki…
A powojenna atmosfera też była napięta. Miejscowe władze słusznie obawiały się zamieszek, które mogły wybuchnąć w każdej chwili, wystarczyło niewiele. Rodzice oskarżonych czeskich chłopców kłócili się w gospodzie z Czechami i Niemcami, Ernst Jesenský chodził jak cień, pukał do wszystkich możliwych drzwi i domagał się sprawiedliwości. Pogrzeb obu dziewcząt musiał odbyć się jak najszybciej, aby nie stał się manifestacją Niemców przeciwko Czechom – lub też odwrotnie.
Nikt nie wiedział, co się stanie, dlatego Ilse i Doris w pośpiechu spoczęły tylko w obecności najbliższych we wspólnym grobie na hejnickim cmentarzu.
Ernst Jesenský z rodziną został deportowany.
Już osiem dni po pogrzebie otrzymali nakaz wysiedlenia. Majątek musieli zostawić na miejscu, każda osobę mogła zabrać jedną walizkę o wadze trzydziestu kilogramów. „Szóstego maja o wpół do szóstej rano Ernst ze swoją córką Ursulą i swoimi rodzicami czekał w Hejnicach na stacji kolejowej, gdzie urzędnikom MNV oddał klucze od swojego własnego domu. Po przeszukaniu zostali wpędzeni do jednego z wagonów towarowych w podstawionym pociągu. Najpierw pociąg przewiózł ich do obozu zbiorczego we Frydlandzie. Ponieważ jednak nie było tam już miejsca, zostali przewiezieni do obozu w Novým Městě pod Smrkem”.
W obozie Jesenscy przebywali siedem tygodni, po czym zostali wywiezieni do Niemiec. Podczas tej podróży wszyscy członkowie rodziny byli wielokrotnie rewidowani i kontrolowani – Ernstowi zabrano płaszcz Ilse i zakrwawioną sukienkę, którą miała na sobie w chwili śmierci. Jedyna pamiątka po zmarłej córce, którą zabrał ze sobą zrozpaczony ojciec, zniknęła. I zniknęła też sprawiedliwość. Z pewnością wszyscy mają nadzieję, że ktoś z tej zuchwałej grupy doczekał się odpowiedniej kary!
Chyba jedyną odpowiednią karę wymierzył sobie sam Zdeněk Mach. Sąd jako sprawcę morderstw wskazał Macha, Žižka dostał rok w zawieszeniu za ograniczenie wolności, a trzech pozostałych chłopców trafiło do zakładu poprawczego.
Nad Wielkanocną masakrą z Frydlancka zapadła cisza. Zapomniana tragedia z lat powojennych pozostała jednak w zbiorowej pamięci całego regionu. W 2023 roku w miejscu morderstwa kuzynek Ilse i Doris odsłonięto pomnik, który przypomina to straszne wydarzenie.

Miejsce na mapie.cz

Jeżeli kiedyś dotrzecie w to miejsce to znajdziecie tu tablicę informacyjną umieszczoną dla upamiętnienia tego tragicznego zdarzenia. Tragiczna Wielkanoc 1946 roku (tłumaczenie z czeskiego)
Doris Jesenská, niespełna osiemnastoletnia dziewczyna mieszkająca naprzeciwko klasztornego ogrodu, po obiedzie w poniedziałek 22 kwietnia wybrała się do swojej kuzynki Ilse. Ilse miała dopiero piętnaście lat, ale można było pomyśleć, że są rówieśnicami. Była piękną, wysoką młodą dziewczyną o długich blond włosach, za którą oglądała się połowa Hejnic. Kuzynki umówiły się z Walterem Schildem i Heraldem Seidlem na spotkanie około drugiej po południu przy parowozowni na stacji w Bílým Potoku.
Ilse i Doris szły drogą w kierunku Bílého Potoku. Na skrzyżowaniu przy parowozowni czekali już Walter i Herald. Ilse spotykała się z Walterem. Rodzina Waltera Schilda przeprowadziła się do Hejnic w styczniu 1944 roku. Pochodzili z Rumburka, gdzie ojciec Waltera, Hermann, podjął pracę na kolei. Na kolei, w parowozowni przy stacji w Bílým Potoku, pracował również ojciec Heralda Seidla. Cała czwórka postanowiła pójść na spacer w kierunku Jizerskiej chaty w Libverdzie.
W tym czasie grupa pięciu czeskich chłopców zebrała się kilka metrów od domu Ernsta Jesenskiego, przy domu po drugiej stronie torów. W tamtejszej stodole miał warsztat Jaroslav Mach, brat Zdeňka Macha i zarazem ojciec Čestmíra Reisnera. Do stodoły przyszli także Otomar Čáp, Jindřich Řehák i przywódca grupy, osiemnastoletni Vladimír Žižka, najstarszy z całej piątki. Pozostali byli znacznie młodsi: Čáp miał trzynaście lat, Reisner zaledwie jedenaście, Řehák trzynaście, a Mach piętnaście. Żaden z nich nie pochodził z zasiedziałej rodziny z Hejnic. Przybyli wraz z nową falą osadników ze wschodnich Czech.
Po drugiej po południu opuścili stodołę Jardy Macha i ruszyli w stronę Bílého Potoku, polną drogą prowadzącą od domu Machów pomiędzy niewielkimi polami. Žižka miał ze sobą pistolet, Mach pochwalił się własnym, a trzecią broń pokazał Reisner, który jednak podobno nie miał amunicji. Žižka dysponował pełnym magazynkiem, a Mach tylko trzema nabojami. Łącznie mieli jedenaście lub dwanaście nabojów, ponieważ Žižka chwalił się jeszcze jednym znajdującym się w lufie. Wpadł na pomysł, by śledzić grupę idącą skrajem lasu w kierunku opuszczonych, niewielkich piaskowni gospodarskich.
Nagle chłopcy usłyszeli głosy dobiegające ze starej szopy przy jednej z piaskowni. Žižka zaproponował, żeby zastrzelić chłopców i Doris, a Ilse zgwałcić. Wszyscy zgodzili się na ten plan. Kiedy rozmawiali, ze skałki oderwał się kamień i stoczył w stronę szopy. Usłyszeli to znajdujący się wewnątrz młodzi ludzie. Walter i Herald wyszli sprawdzić, co się dzieje.
Właśnie wtedy grupa Žižki opuściła kryjówkę i ruszyła ku nim z wycelowanymi pistoletami. Mach kazał im podnieść ręce nad głowę. Žižka polecił Reisnerowi, Čápowi i Řehákowi przeszukać chłopców, żeby sprawdzić, czy nie mają broni, a sam zaczął szukać dziewcząt. Te tymczasem wydostały się przez dziurę w ścianie szopy i schowały za nią.
Całą czwórkę wypędzono na drogę i ustawiono w półkolu. Najmłodszy Reisner przez cały czas mierzył do nich z pistoletu. Zdążył też uderzyć jedną z dziewcząt w twarz, aby również wzbudzić respekt. Žižka i Mach zaczęli się naradzać, co zrobić z zatrzymanymi. Zaproponowano, żeby każdy zastrzelił jednego Niemca, ale Niemców było czworo, a Czechów pięciu, więc dla jednego zabrakłoby ofiary.
Jakie zatem wybrać rozwiązanie? Mach postanowił zastrzelić wszystkich sam, lecz miał tylko trzy naboje, a Niemców nadal było czworo. Poprosił więc Žižkę o jego w pełni naładowaną broń. Podczas przekazywania pistoletu padł niespodziewany strzał. Mach wpadł w trans i oddał kilka strzałów do stojącej grupy.
Sytuacja stała się chaotyczna. Ilse i Doris upadły na ziemię. Doris zginęła od razu, Ilse została trafiona, ale przeżyła ostrzał. Harald i Walter również osunęli się na ziemię.
Po strzelaninie wszyscy napastnicy rozbiegli się po lesie. Pierwszy na miejsce wrócił Reisner. Zobaczył martwą Doris, żyjącą Ilse, która prosiła go, by odprowadził ją do domu w Hejnicach, oraz żywego, lecz nieprzytomnego Waltera Schilda. Haraldowi udało się uciec z miejsca zbrodni. Reisner odwrócił się i pobiegł za Čápem i Řehákiem.
Na miejsce wrócił również Žižka. Właśnie wtedy Walter odzyskiwał przytomność i zaczynał się podnosić. Žižka natychmiast strzelił mu w plecy z pistoletu, który wcześniej wymienił z Machem. Walter ponownie upadł, a Žižka odwrócił się i pospieszył za pozostałymi.
Kiedy dobiegali do Hejnic, usłyszeli kolejny strzał. Po chwili spotkali Macha, który opowiedział im, co wydarzyło się podczas ich ucieczki. Po strzelaninie zauważył, że Harald podniósł się i zaczął biec w kierunku Libverdy. Nie zdołał go dogonić, wrócił więc na miejsce strzelaniny. Walter także zdążył zniknąć. Pozostały po nim tylko zakrwawione ślady prowadzące dalej obok szopy. Mach zauważył, że Ilse nadal żyje. Ponownie prosiła, żeby odprowadził ją do domu. Podszedł do niej i bez litości zabił ją strzałem w tył głowy.
Zakrwawiony Walter ostatkiem sił dotarł do gospodarstwa w Libverdzie. Wezwano stamtąd lekarza i powiadomiono posterunek SNB w Hejnicach. Obu chłopców przewieziono do szpitala we Frýdlancie.
Jeszcze w poniedziałek wieczorem policja rozpoczęła zatrzymywanie sprawców. Funkcjonariusze udali się do dzielnicy Skřivánek, aby aresztować Zdeňka Macha. Zadzwonili przy furtce. Drzwi otworzyła pani Machová. W oknie pojawiła się twarz Zdeňka Macha, a po chwili rozległ się kolejny strzał. Tym razem na ziemię upadło bezwładne ciało Macha. Ze strachu przed aresztowaniem popełnił samobójstwo.
We wtorek policja przyprowadziła na miejsce pozostałych czterech sprawców i przeprowadziła rekonstrukcję tragicznych wydarzeń. Stamtąd Vladimír Žižka trafił bezpośrednio do aresztu. Z protokołu wynika, że Čáp, Reisner i Řehák porozumiewali się między sobą, stopniowo przerzucając całą winę na nieżyjącego Macha.
Po dziesięciu miesiącach odbył się proces, podczas którego za sprawcę uznano Zdeňka Macha. Žižkę skazano jedynie za pozbawienie wolności na rok więzienia w zawieszeniu na pięć lat. W areszcie spędził dziesięć miesięcy. Nie udowodniono mu przed sądem strzelania do Waltera Schilda. Reisner, Čáp i Řehák zostali skierowani do zakładu poprawczego.
Jeszcze w poniedziałek wieczorem policjanci powiadomili rodziców o śmierci dwóch dziewcząt i zranieniu dwóch chłopców. Ernst Jesenský dowiedział się o zamordowaniu córki jedenaście miesięcy po śmierci swojej żony Anny, matki Ilse, która zmarła na gruźlicę.
Władze czechosłowackie i miejscowy samorząd robiły wszystko, by sprawy zbytnio nie roztrząsano. Pogrzeb dziewcząt musiał odbyć się w najwęższym gronie rodzinnym, aby nie doszło do demonstracji ludności niemieckiej. Miejscowe władze postanowiły jak najszybciej pozbyć się zarówno problemu, jak i rodziny Jesenskich.
Osiem dni po pochówku dziewcząt Ernst i jego rodzina otrzymali nakaz wysiedlenia z Hejnic. Musieli pozostawić cały majątek, przekazać klucze do rodzinnego domu urzędnikom miejscowego komitetu narodowego i stawić się 6 maja o wpół do szóstej rano na stacji w Hejnicach, zabierając trzydzieści kilogramów rzeczy osobistych.
Na stacji czekał pociąg złożony z wagonów do przewozu bydła. Po porannej kontroli i oddaniu kluczy rodzinę zapędzono do pociągu. Początkowo przewieziono ją do obozu zbiorczego we Frýdlancie, lecz z powodu braku miejsc przeniesiono ją do Nového Města pod Smrkem, gdzie oczekiwała na dalszy transport.
Ernst trzymał na kolanach małą, czteroletnią Ursulę, siostrę Ilse. Obok niego siedzieli jego ojciec i matka. Musieli przetrwać w obozie siedem tygodni. Podczas kontroli skradziono im sukienkę i płaszcz zamordowanej Ilse — dwie rzeczy, które spakowali do dozwolonego bagażu i mogli zabrać z rodzinnych Hejnic jako jedyną pamiątkę po córce.
Przy powstaniu miejsca pamięci współpracowali:
Jiří Růžička, Magda Bittnerová, Iveta Juklíčková, Klára Růžičková, Monika Machanová, Miroslav Machan, Jan Votava, Jiří Kořínek.
Wielkanoc Roku Pańskiego 2023
Post Scriptum
Odnalazłem relację ojca zamordowanej Ilse złożoną 15 maja 1950 r.
Mord an 2 jungen Mädchen, Ostern 1946
Berichter: Ernst Jesensky Bericht Nr. 196 vom 15. 5. 1950 (źródło https://www.wintersonnenwende.com/)
Haindorf (Hejnice)
Powiat Friedland (Frýdlant)
Relacja nr 196
Zamordowanie dwóch młodych dziewcząt, Wielkanoc 1946 r.
Autor relacji: Ernst Jesensky
Relacja z 15 maja 1950 r.
Nazywam się Ernst Jesensky, urodziłem się 4 września 1908 r. w Haindorfie, w powiecie Friedland, gdzie prowadziłem przedsiębiorstwo transportu samochodowego. Wraz z wkroczeniem Czechów zapanował wielki strach. Codziennie następowały po sobie aresztowania, rewizje domowe, grabieże, branie zakładników i szykany wszelkiego rodzaju, wskutek czego wiele osób popełniło samobójstwo. Zbyt wiele miejsca zajęłoby opisywanie losów pozostałych ludzi, których wyprowadzano do lasu, zabijano uderzeniami, rozstrzeliwano i grzebano. Również miejscowy burmistrz, pan dyrektor Hornischer, który znalazł się wśród licznych zatrzymanych, wyskoczył z drugiego piętra, aby uniknąć znęcania się, i zmarł wskutek odniesionych obrażeń.
Ja sam musiałem pracować w zakładzie przygotowującym drewno do generatorów gazowych, aż zachorowałem. Później, do chwili wysiedlenia, pracowałem jako kierowca.
Było to w Wielkanoc 1946 r., kiedy moja córka i jej kuzynka wybrały się na spacer z dwoma szkolnymi kolegami. Po drodze zostali napadnięci przez uzbrojonych czeskich chłopców i bez powodu ostrzelani. Dziewczęta otrzymały postrzały w głowę, szyję i klatkę piersiową i zginęły na miejscu. Chłopcy odnieśli ranę postrzałową płuca oraz powierzchowną ranę postrzałową głowy i zdołali jeszcze uciec oraz zawiadomić o zbrodni. W przeciwnym razie zapewne również ta sprawa pozostałaby niewyjaśniona.
Kiedy trafiliśmy do obozu w Neustadt an der Tafelfichte [Nové Město pod Smrkem], aby zostać wysiedleni, nie pozwolono nam wyjechać żadnym transportem udającym się do Bawarii. Musieliśmy natomiast czekać w obozie siedem tygodni, aż wyruszył pierwszy transport do radzieckiej strefy okupacyjnej. Zamierzano nas również internować i przewieziono do obozu internowania we Friedlandzie [Frýdlant], gdzie jednak nie mogliśmy zostać przyjęci z powodu przepełnienia. Podczas kontroli bagażu i rewizji osobistej odebrano mi między innymi sukienki i płaszcz mojej zastrzelonej córki.

Ilse i Doris Jesensky (fotografia ze zbiorów Jiri Ruzicka
autor Marek Mozołowski
Na podstawie
Petra Pavlíčková z podziękowaniem dla Josefa Adámka https://medium.seznam.cz/clanek/petra-pavlickova-velikonocni-vrazda-ilse-a-doris-otrasla-frydlantskem-cesky-kluk-zastrelil-roku-1946-dve-mlade-nemky-140532?timeline–pageItem=140832

Pingback: „Tichá pošta” – wojenne Karkonosze oczami dzieci. Czeski film, który warto zobaczyć. - xc.info.pl